Dzielnica biznesu. Kigali, Rwanda - plan zagospodarowania / Photo Courtesy of World Architecture News

Społeczeństwa obróciły się o 180 stopni i odniosły sukces, pokonując okres złośliwych konfliktów i przemocy. Przykładem tego jest Rwanda. Sytuacja polityczna i gospodarcza ustabilizowała się, od okresu brutalnego ludobójstwa w 1994 roku, kiedy zabito około 20 procent populacji, umożliwiając wraz reformami wolnorynkowymi ekspansję gospodarczą w stosunkowo pokojowych warunkach.

Rwanda jest małym państwem położonym w środkowo-wschodniej Afryce, którego ludność liczy około 11 milionów. Dwie największe grupy etniczne – mniejsza Tutsi i większa Hutu – znajdowały się w stanie konfliktu odkąd Belgowie przejęli kontrolę nad państwem po I wojnie światowej (Rwanda odzyskała niepodległość w 1962 roku). Stałe napięcia etniczne i społeczne zakończyły się ludobójstwem, które pochłonęło życie 800 tysięcy mieszkańców – w większości byli to Tutsi.

W rezultacie, w tym roku gospodarka ostro zahamowała – o około 50 procent – ale proces wychodzenia z kryzysu przebiegał dość szybko, PKB wzrosło o 35 procent w 1995 roku. Tempo wzrostu gospodarki jest wysokie i nie spowolniło w ostatniej dekadzie. Od 1994 do 2010 roku przeciętny wzrost gospodarczy wyniósł 6,6 procent rocznie i był znacząco wyższy od przeciętnej w regionie sub-saharyjskim. W 2001 roku przeciętny mieszkaniec Rwandy żył za 50 centów dziennie, a dzisiaj ta liczba wynosi 1,50 dolara dziennie. Ostatnie wskaźniki ubóstwa i opieki społecznej – z Third Household Living Conditions Survey – również są optymistyczne. W ostatnich pięciu latach stopa ubóstwa zmniejszyła się z niemal 57 do 45 procent populacji. Spadek wyniósł zaledwie 2 procent w ostatnich dwóch latach. Co więcej stopa ekstremalnego ubóstwa zanotowała bezprecedensowy spadek z 37 do 24 procent. Poprawiła się nie tylko sytuacja ubogich, ale także spadła śmiertelność wśród matek i niemowląt.

Brytyjski ekonomista, Paul Collier stwierdził, że wyniki badań „sprawiają ogromne wrażenie”. Przyznał również, że Rwanda osiągnęła trzy cele: szybki wzrost, ostrą redukcję ubóstwa i ograniczenie nierówności.

Ponadto, ekonomiści Maxim Pinkovskiy, Xavier Sala i Martin stwierdzili w swojej pracy w 2010 roku, że ku powszechnemu zaskoczeniu na całym kontynencie ubóstwo znika szybko: „Stopa ubóstwa w Afryce maleje… w dużo szybszym tempie niż można się tego spodziewać”. Najnowsze prognozy Banku Światowego dotyczące stopy ubóstwa wskazują, że w latach 2005-2008 absolutna liczba biednych w regionie subsaharyjskim spadła po raz pierwszy w dziejach pomimo wyraźnego wzrostu populacji.

Liberalizacja w sektorze rolnym umożliwiła wzrost gospodarczy w Rwandzie – przede wszystkim eksport kawy i herbaty. Reformy pozwoliły skorzystać producentom z boomu eksportowego, powodując wzrost dochodów i boomu wydajności dzięki inwestycjom kapitałowym. Do sukcesu gospodarczego przyczyniły się także wzrost w sektorze turystycznym, przemysłowym, kopalnianym i budowlanym.

Jednakże gospodarka kraju nadal jest podatna na szoki i niestabilna. Żeby przyspieszyć rozwój, Rwanda musiałaby skoncentrować się na produkcji produktów o wysokiej wartości dodanej, ponieważ wzrost produkcji i eksportu w tradycyjnych sektorach gospodarki jest ograniczony.

Transformację gospodarki powinna wspomagać przedsiębiorczość, główny czynnik wzrostu, i innowacje. W przypadku Rwandy zauważalna jest dynamika rozwoju przedsiębiorstw i gospodarstw domowych, które prowadzą działalność nierolniczą i zwykle znajdują się regionie miast. I choć zatrudniają jedynie 10 procent siły roboczej to dochód ponad 30 procent rodzin zależnych było od tych przedsiębiorstw w 2006 roku.

Mimo że działalność ma charakter nisko-produkcyjny (jak fryzjerstwo czy wytwarzanie prostych produktów), te przedsiębiorstwa odgrywają ważną rolę społeczną ze względu na wysoki poziom analfabetyzmu i ubóstwa. Ponadto wynagrodzenia w przedsiębiorstwach domowych są wyższe niż w sektorze rolniczym, co stanowi wyjaśnienie faktu odpływu pracowników z innych sektorów. Potrzebny jest dostęp do kredytu dlatego rozwój rynku finansowego i systemu bankowego jest ważny.

Z drugiej strony integracja handlu w regionie na trwałe zmieniła kierunek importu z Europy do krajów sąsiedzkich, przynosząc korzyści w postaci niskich cen i wzrostu eksportu. Jednak złe system dróg i brak połączeń kolejowych sprawia, że ceny transportu są za wysokie. Ale tu następuje poprawa: w 2006 roku 11 procent dróg było w dobrym stanie, a w 2009 roku wskaźnik ten wzrósł do 52 procent.

Bez poprawy regulacji i ram instytucjonalnych relatywnie wysoka dynamika biznesu nie byłaby możliwa. Rwanda zajęła 45. miejsce w rankingu regulacji w najnowszym raporcie Doing Business, a zaledwie cztery lata temu znajdowała się na 145. W Indeksie Wolności Gospodarczej Heritage Foundation/Wall Street Journal Rwanda zajmuje trzecie miejsce wśród państw Afryki. W 1997 roku całościowa punktacja wynosiła 40, a w 2012 roku po znaczącym zwiększeniu swobód w handlu – 64,9 (im bliżej do 100 tym większa wolność gospodarcza). Nic dziwnego, że Rwandę uważa się za państwo, które oferuje najlepsze warunki dla przedsiębiorców. Ze względu na zwiększoną liberalizację i zmiany w rejestracji własności prywatnej, ochrony inwestorów, otwartości w handlu wśród państw Afryki i dostępu do kredytu.